Nguyên nhân 70% người đi làm không có tiền tiết kiệm

Trong bối cảnh nền kinh tế toàn cầu biến động, lạm phát leo thang và chi phí sinh hoạt tăng mạnh sau đại dịch, tình trạng tài chính cá nhân của người đi làm đang trở thành một vấn đề đáng báo động.

Theo các báo cáo gần đây từ các tổ chức tài chính uy tín như Ngân hàng Thế giới (World Bank) và Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), cùng với các khảo sát nội địa tại Việt Nam do Ngân hàng Nhà nước và các công ty nghiên cứu thị trường như Nielsen hay Kantar thực hiện, hơn 70% lực lượng lao động trẻ tuổi – từ 18 đến 35 tuổi – đang rơi vào tình trạng "làm bao nhiêu tiêu bấy nhiêu". Thậm chí, nhiều người còn phải đối mặt với tình trạng nợ nần chồng chất, dẫn đến áp lực tài chính kéo dài và ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe tinh thần cũng như chất lượng cuộc sống.

Đây không chỉ là câu chuyện tiền bạc.

Đây là một vấn đề kinh tế – xã hội, phản ánh cách chúng ta quản lý tài chính, tư duy tiêu dùng, và khả năng chuẩn bị cho tương lai.

Hôm nay, CLB Tự Do Tài Chính xin phân tích rõ nguyên nhân thật sự và đưa ra giải pháp thiết thực nhất, giúp mỗi người xây dựng nền tảng tài chính bền vững trong thời đại đầy biến động này.

I. LÝ DO VÌ SAO 70% NGƯỜI ĐI LÀM KHÔNG CÓ TIỀN TIẾT KIỆM?

Bây giờ, chúng ta hãy đi sâu vào phân tích nguyên nhân thực sự đằng sau con số đáng báo động này. Trước hết, cần phải thừa nhận rằng bức tranh kinh tế - xã hội hiện nay tại Việt Nam và nhiều quốc gia đang phát triển khác đang chứng kiến sự thay đổi nhanh chóng. Với sự bùng nổ của công nghệ số, mạng xã hội và các nền tảng thương mại điện tử, lối sống tiêu dùng đã trở nên dễ dàng hơn bao giờ hết. Tuy nhiên, chính sự tiện lợi này lại là con dao hai lưỡi, đẩy nhiều người lao động trẻ vào bẫy tài chính mà họ không nhận ra ngay lập tức.

Nguyên nhân cốt lõi đầu tiên mà chúng tôi muốn đề cập là thói quen chi tiêu thiếu kiểm soát, thường được ví von như "sống để trả góp". Hãy tưởng tượng một nhân viên văn phòng trẻ, với mức lương trung bình khoảng 15-20 triệu đồng/tháng tại các thành phố lớn như Hà Nội hay TP. Hồ Chí Minh. Họ bắt đầu ngày mới bằng một ly cà phê Starbucks giá 50.000 đồng, trưa ăn ngoài với bạn bè chi 70.000–120.000đ, tối về lướt Shopee và mua một món đồ thời trang giảm giá chỉ vì "thích".

Cuối tháng, khi lương về, họ nhận ra rằng hơn 80% thu nhập đã bay biến mà không có kế hoạch rõ ràng.

Theo khảo sát của Nielsen năm 2024, tại Việt Nam, trung bình mỗi người trẻ chi tiêu impulsively – nghĩa là mua sắm theo cảm xúc – chiếm tới 35% tổng chi phí hàng tháng. Điều này không chỉ dừng lại ở mua sắm nhỏ lẻ mà còn lan sang các khoản lớn hơn, như du lịch, ăn uống cao cấp hay thậm chí là đầu tư vào các sản phẩm công nghệ không cần thiết. Hậu quả là, quỹ tiết kiệm cá nhân trở nên mỏng manh, và khi gặp biến cố bất ngờ như mất việc do suy thoái kinh tế hoặc chi phí y tế đột ngột, họ rơi vào khủng hoảng tài chính.

Tiếp theo, chúng ta không thể bỏ qua văn hóa "vay trước, tiêu trước" đang lan rộng một cách chóng mặt. Trong những năm gần đây, sự phát triển của các nền tảng tín dụng trực tuyến như Mcredit, FE Credit hay các ứng dụng ngân hàng số như VPBank Neo, MBBank đã khiến việc vay mượn trở nên đơn giản chỉ với vài cú click. Theo báo cáo từ Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, lượng vay tiêu dùng cá nhân đã tăng trưởng trung bình 20-25% hàng năm từ 2020 đến nay, với hơn 60% người vay dưới 35 tuổi sử dụng để mua sắm hàng hóa không thiết yếu.

Hãy lấy ví dụ thực tế: Một bạn trẻ muốn mua chiếc iPhone mới nhất giá 30 triệu đồng, nhưng lương tháng chỉ 15 triệu. Họ chọn vay trả góp với lãi suất 1-2%/tháng, nghĩ rằng "trả dần thì dễ chịu". Tuy nhiên, sau vài tháng, lãi suất tích lũy cộng với các khoản vay khác như xe máy, đồ dùng gia đình khiến tổng nợ vượt quá khả năng chi trả. Kết quả là, lương về chỉ đủ trả nợ gốc và lãi, không còn dư thừa để tiết kiệm. Theo Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO), tại các nước Đông Nam Á, bao gồm Việt Nam, hơn 50% người lao động trẻ đang mắc nợ tín dụng tiêu dùng, dẫn đến tỷ lệ căng thẳng tài chính cao gấp đôi so với thế hệ trước.

Ngoài ra, yếu tố "không kiểm soát" còn thể hiện qua sự ảnh hưởng của mạng xã hội. Hàng ngày, chúng ta bị "bombard" bởi những hình ảnh hào nhoáng trên Instagram, TikTok hay Facebook: bạn bè check-in tại resort sang trọng, khoe xe hơi mới hay bữa ăn đắt đỏ. Áp lực xã hội này khiến nhiều người lao vào cuộc đua "sống ảo", chi tiêu vượt quá khả năng để duy trì hình ảnh. Một nghiên cứu từ Đại học Harvard cho thấy, việc tiếp xúc thường xuyên với nội dung khoe mẽ trên mạng xã hội làm tăng 40% nguy cơ chi tiêu impulsively. Tại Việt Nam, khảo sát của Kantar năm 2025 chỉ ra rằng, 45% người trẻ thừa nhận họ mua sắm để "bắt kịp bạn bè", dẫn đến tình trạng tiết kiệm bằng không.

Hơn nữa, chúng ta cần xem xét bối cảnh kinh tế vĩ mô. Lạm phát tại Việt Nam đang ở mức 4-5% hàng năm, kết hợp với giá nhà ở, xăng dầu và thực phẩm tăng cao, khiến chi phí sinh hoạt cơ bản chiếm tỷ lệ lớn hơn trong thu nhập. Tuy nhiên, nguyên nhân sâu xa vẫn nằm ở nhận thức cá nhân: nhiều người không được giáo dục tài chính từ sớm, dẫn đến thiếu kỹ năng lập ngân sách. Theo báo cáo của World Bank, chỉ 30% dân số Việt Nam có kiến thức cơ bản về quản lý tài chính, so với mức trung bình 50% ở khu vực châu Á. Điều này tạo nên một vòng luẩn quẩn: làm việc chăm chỉ nhưng không giàu có, dẫn đến kiệt sức và giảm năng suất lao động.

Điều quan trọng nhất là Không có hệ thống quản lý tài chính cá nhân

Đây mới chính là “tử huyệt” khiến phần lớn người đi làm rơi vào vòng luẩn quẩn tài chính. Không phải vì thu nhập quá thấp, mà vì họ hoàn toàn không sở hữu một hệ thống tài chính cá nhân để dẫn đường cho dòng tiền của mình.

Rất nhiều người lao động không hề có mục tiêu tài chính rõ ràng, không lập kế hoạch chi tiêu, không xây dựng quỹ dự phòng cho khủng hoảng, cũng không có quỹ đầu tư để tiền sinh ra tiền, hay quỹ phát triển bản thân để nâng cấp năng lực kiếm tiền. Thậm chí, ngay cả một cơ chế đơn giản để phân chia thu nhập hàng tháng cũng không tồn tại.

Khi không có hệ thống, tài chính bắt đầu vận hành theo cảm tính: thích thì mua, buồn thì tiêu, quảng cáo là mua theo, lương tăng thì chi tiêu cũng tăng theo. Kết quả là một vòng lặp xã hội rất quen thuộc được hình thành:

“Có bao nhiêu – tiêu hết bấy nhiêu. Thậm chí tiêu vượt thu nhập.”

Mọi thứ vẫn diễn ra bình thường… cho đến khi biến cố ập đến.

Chỉ đến khi ốm đau, thất nghiệp, công ty cắt giảm nhân sự hay nền kinh tế biến động, nhiều người mới giật mình nhận ra:

Mình hoàn toàn không có khả năng chống đỡ.

Không quỹ dự phòng, không kế hoạch bù đắp, không khoản đầu tư hỗ trợ dòng tiền – và họ rơi vào khủng hoảng tài chính chỉ sau vài tuần mất thu nhập.

Đó chính là lý do vì sao không có hệ thống tài chính cá nhân lại trở thành nguyên nhân cốt lõi, âm thầm nhưng gây thiệt hại lớn nhất cho người đi làm hiện nay.

Tóm lại, con số 70% không phải ngẫu nhiên mà là hệ quả của sự kết hợp giữa thói quen chi tiêu thiếu kiểm soát, văn hóa vay mượn dễ dãi và ảnh hưởng từ xã hội số. Nếu không thay đổi, vấn đề này không chỉ ảnh hưởng đến cá nhân mà còn kéo lùi sự phát triển kinh tế quốc gia, khi lực lượng lao động trẻ – động lực chính – bị kìm hãm bởi nợ nần.

Vậy đâu là GIẢI PHÁP THIẾT THỰC: May mắn thay, tình trạng này hoàn toàn có thể khắc phục nếu chúng ta hành động ngay hôm nay , Áp dụng công thức tài chính 50 – 30 – 20. Đây một mô hình quản lý tài chính kinh điển, được phát triển bởi chuyên gia Elizabeth Warren từ Đại học Harvard và được hàng triệu người trên thế giới áp dụng thành công.

Công thức này phân bổ thu nhập hàng tháng một cách hợp lý: 50% dành cho nhu cầu thiết yếu, 30% cho nhu cầu cá nhân và 20% cho tiết kiệm, đầu tư hoặc trả nợ.

Hãy phân tích chi tiết để quý vị dễ hình dung. Đầu tiên, 50% cho nhu cầu thiết yếu bao gồm các khoản bắt buộc như tiền nhà, điện nước, ăn uống hàng ngày, di chuyển và chi phí y tế cơ bản. Ví dụ, với mức lương 20 triệu đồng/tháng, quý vị nên giữ phần này ở mức 10 triệu đồng. Nếu vượt quá, hãy xem xét cắt giảm bằng cách nấu ăn tại nhà thay vì ăn ngoài, hoặc sử dụng phương tiện công cộng thay vì xe hơi cá nhân.

Tiếp theo, 30% dành cho nhu cầu cá nhân – đây là phần "thưởng" cho bản thân, bao gồm giải trí, mua sắm, du lịch ngắn ngày hay cà phê với bạn bè. Với ví dụ trên, phần này là 6 triệu đồng. Bí quyết là đặt giới hạn: ví dụ, chỉ chi 1 triệu cho mua sắm trực tuyến mỗi tháng, và theo dõi qua ứng dụng như Money Lover hoặc Excel đơn giản. Nhiều thành viên trong Câu lạc bộ chúng tôi chia sẻ rằng, sau khi áp dụng, họ vẫn tận hưởng cuộc sống mà không rơi vào nợ nần.

Cuối cùng, 20% – phần quan trọng nhất – dành cho tương lai: tiết kiệm, đầu tư hoặc trả nợ. Với 4 triệu đồng từ ví dụ, quý vị có thể chuyển tự động vào tài khoản tiết kiệm lãi suất cao tại ngân hàng, hoặc đầu tư vào quỹ ETF chứng khoán qua các nền tảng như VCBF hay Finhay. Lãi kép sẽ giúp khoản tiền này tăng trưởng theo thời gian: ví dụ, tiết kiệm 4 triệu/tháng với lãi 7%/năm, sau 5 năm quý vị có thể tích lũy hơn 300 triệu đồng.

Để áp dụng hiệu quả, hãy bắt đầu bằng việc ghi chép chi tiêu hàng ngày trong ít nhất một tháng. Sử dụng ứng dụng miễn phí để phân loại khoản chi, và điều chỉnh dần dần. Nếu đang nợ nần, ưu tiên trả nợ lãi suất cao trước.

Ngoài ra, giáo dục bản thân qua sách vở hay các khóa học trực tuyến miễn phí . Nhiều nghiên cứu từ IMF cho thấy, những người áp dụng mô hình tương tự có tỷ lệ tiết kiệm cao gấp đôi và giảm stress tài chính 50%.

Quý vị thân mến, qua phân tích trên, chúng ta thấy rằng tự do tài chính không phải là giấc mơ xa vời mà bắt nguồn từ những thói quen nhỏ hàng ngày. Là CLB Tự do Tài chính, chúng tôi luôn mong muốn đồng hành cùng quý vị trên hành trình này, không chỉ qua kiến thức mà còn qua các công cụ thực tế.

Để hỗ trợ sâu hơn, chúng tôi gợi ý quý vị khám phá Bộ AI Agent trợ lý thông minh – một công cụ tiên tiến sử dụng trí tuệ nhân tạo để tư vấn về đầu tư, quản lý tài chính, chứng khoán, sức khỏe và mọi vấn đề cuộc sống. Với AI này, quý vị có thể nhận lời khuyên cá nhân hóa, như phân tích danh mục đầu tư hoặc gợi ý kế hoạch tiết kiệm dựa trên thu nhập thực tế.

Bên cạnh đó, đừng bỏ lỡ Bộ Bí kíp "Đầu Tư Thông Minh - Cửu Âm Chân Kinh Đầu Tư", một tài liệu tổng hợp các chiến lược đầu tư đỉnh cao từ cơ bản đến nâng cao. Bộ bí kíp này Giúp bạn hiểu rõ hơn về thế giới tài chính, đầu tư…

Và nếu bạn đang tìm kiếm một nơi để kết nối những tâm hồn đam mê kinh doanh, kiếm tiền và đầu tư.

hãy gia nhập ngôi nhà chung của chúng tôi: CLB FanClub Tự do Tài chính Smart Investor Pro. Đây là nơi kết nối những tâm hồn đam mê kinh doanh, kiếm tiền và đầu tư.

Tại đây, bạn sẽ:

·     Tham dự các buổi cafe offline miễn phí do tôi và các chuyên gia trực tiếp dẫn dắt.

·     Có cơ hội nhận đầu tư vốn cho những ý tưởng sáng tạo, khả thi.

·     Cùng nhau trải nghiệm những chuyến du lịch khám phá. Bạn sẽ hiểu thế nào là "Tự do tài chính" thực sự: vừa tận hưởng cuộc sống, vừa kiếm tiền ngay trong chuyến đi.

Nếu quý vị yêu thích kênh và nội dung chúng tôi chia sẻ, hãy donate cho kênh để tạo thêm động lực nghiên cứu kiến thức mới mẻ, hữu ích. Phần donate này sẽ được sử dụng để tổ chức các tour thiện nguyện sắp tới, mang lại giá trị cộng đồng như hỗ trợ giáo dục tài chính cho vùng sâu vùng xa.

Đồng thời, hãy subscribe kênh ngay hôm nay và ghi nhớ số thứ tự sub của mình – quý vị có cơ hội nhận phần quà là một suất cà phê hoặc buffet miễn phí cùng anh em trong CLB Smart Investor. Cảm ơn quý vị đã theo dõi. Hẹn gặp lại trong các chương trình tiếp theo từ Câu lạc bộ Tự do Tài chính!